XIV, Quan vey pels vergiers desplegar

XIV.

Quan vey pels vergiers desplegar

Los sendatz gruecx, indis et blaus,

M' adoussa la votz dels cavaus,

E il sonet que fan li joglar

Que viulan, de trap en tenta,

Trompas e corns e grailles clar;

Adoncs vuelh un sirventes far

Tal qu' el coms Richartz l' entenda.

Ab lo rey mi vuelh acordar

D' Aragon, e tornar en paus,

Mas trop fon descauzitz e braus,

Quan venc sai per nos osteiar;

Per qu' es dregz qu' ieu lo 'n reprenda,

E dic o per lui castiar;

E peza m si 'l vey folleiar:

E vuelh que de mi aprenda.

Ab mi 'l volon tug acuzar;

Q' us mi comtet de sos vassaus

Que de Castelhot ac mal laus,

Quan ne fes N Espaignol gitar,

E no m par que si defenda

Ves elh, si l' en auza proar,

E quan intret per covidar,

Conquerrec lai pauc de renda.

Hueymais non li puesc ren celar,

Ans li serai amicx coraus;

Guastos, cui es Bearns e Paus,

Mi trames sai novas comtar,

Que de sos pres pres esmenda

Del rey, qu' els i degra liurar,

E volc en mais l' aver portar

Que hom totz sos pres li renda.

Que so m' an dig de lui joglar

Qu' en perdon an fag tot lur laus

E s' anc det vestirs vertz ni blaus,

Ni lur fes nulh denier donar;

Lag l' es qu' om l' en sobreprenda, 

Que d' un sol s' en saup tot pagar 

D' Artuset, don fai a blasmar,

Qu' als Juzieus lo mes en venda.

Peire joglar saup mal pagar

Que 'l prestet deniers e cavaus,

Que la vielha, cui Fontevraus

Atent, lo fes tot pesseiar,

Qu' anc l' entresenh faitz ab benda

De la jupa del rey d' armar,

Que ilh baillet, non lo poc guizar,

Qu' om ab coltelhs tot no 'l fenda.

Peire Roys saup devinar

Al prim qu' el vi jove reyaus,

Que dis no seria pros ni maus,

E parec be al badalhar:

Reys que badal ni s' estenda,

Quan aug de batalha parlar

Sembla o fassa per vaneiar,

O qu' en armas non s' entenda.

Ieu lo perdo, si m fe mal far

A Catalans ni a Laraus,

Car lo senher cui es Peitaus

Lo i mandet, non auset als far;

E reys que logier atenda

De senhor, be 'l deu afanar,

Et el venc sa per gazagnar

Mais que per autra fazenda.

Voill sapcha 'l reys et aprenda 

De son grat, e fassa chantar

Mon sirventes al rey navar,

E per Castelha l' estenda.

Bertrand de Born.

XIII, Greu m' es deisendre carcol,

XIII.

Greu m' es deisendre carcol,

E sapchatz que no m' es belh,

Quar anc assaut ni sembelh

No vim passat a un an,

E tenh m' o a gran afan,

Quar ilh estan per paor,

L' autre et ieu per s' amor

Del senhor de Molierna.

Qu' els aguza e 'ls esmol

E 'ls toca coma coutelh

Lo senher cui es Bordelh,

Mas trop son espes denan

E mols deves lo trenchan;

E plus leyal d' un Prior,

Merces a l' esmoledor,

Ben venran a vita eterna.

Ja 'N Bernart de Mostairol,

Ni 'N Guillem de Monmaurelh

Non agran cor tan isnelh

Com nostre baro quad an,

Quan son a l' yvern intran;

E quan son a la calor

Torna l' arditz en paor,

Quan lo clar temps s' esbuzerna.

Del senhor de Mirandol

Qui ten Crueissa e Martelh

No cug qu' onguan si revelh;

Tro que veia que faran

Frances que van menassan;

Mas no son tan guabador

Be non atendo 'l pascor,

Qu' onguan mais plou et yverna.

Aragones fan gran dol

Catalan e silh d' Urgelh,

Quar non an qui los capdelh

Mas un senhor flac e gran,

Tal que s lauza en chantan,

E vol mais deniers qu' onor,

E pendet son ansessor,

Per que s destrui e s' enferna.

Lai vir on la dens me dol,

Vas sella de cui m' es belh,

Qu' ieu la repte e l' apelh

De trassio o d' enjan,

Quar per son leugier talan

Sofre que 'l fals fenhedor

Se van fenhen de s' amor

De leys cui bos pretz governa.

Ieu sai un austor tersol

Mudat, qu' anc no pres auzelh,

Franc e cortes et isnelh,

Ab cui ieu m' apelh Tristan;

E per aquelh eys semblan

A m pres per entendedor,

Et a m dat mais de ricor

Que si m fes rey de Palerna.

Tristan, per la vostr' amor

Me veyran torneyador

En Peytau, qui que m n' esquerna.

Puois la regina d' amor

M' a pres per entendedor,

Ben puesc far cinc et ill terna.

Bertrand de Born.

XII, Pus lo gens terminis floritz

XII.

Pus lo gens terminis floritz

S' espandis jauzions et gais,

M' es vengut en cor que m' eslais

De far un novel sirventes

On sapchon li Araguones

Qu' ab mal agur,

D' aquo sion ben tug segur,

Sai venc lo reys dont es aunitz

E siei soudadier loguaditz.

Sos bas paratges sobreyssitz

Sai que fenira coma lais,

E s tornara lai don es trais

A Meillau et en Carlades;

Quan quecx n' aura son dreg conques,

An s' en ves Sur;

Greu er que en mar no 'l debur

L' aura, quar tant es pauc arditz,

Flacx e vans e sojornaditz.

Proensa pert dont es issitz,

Que son frair Sancho prezon mais,

Qu' el non a suenh mas que s' engrais

E beua per Rossilhones,

On fo dezeretatz Jaufres,

Qu' a Vilamur

E 'n Tolza 'l tenon per perjur

Tuit cill ab cui s' era plevitz,

Quar los a per paor gequitz.

Lo reys cui es Castrassoritz

E ten de Toleda 'l palais

Lau que mostre de sos essais

Say al fill del Barsalones,

Quar per dreg sos malvatz hom es;

Del rey tafur

Mais am sa cort e son atur,

Non fauc selha don fui trahitz

Lo jorn qu' el fon per mi servitz.

Lo bos reys Gartsia Ramitz

Cobrera, quan vida 'l sofrais,

Aragon qu' el monges l' estrais;

E 'l bos reys navars, cui dreitz es,

Cobrara ab sos Alanes,

Sol s' i atur:

Qu' aitan cum aurs val mais d' azur,

Val mil tans et es plus complitz

Sos pretz que del rey apostitz.

Per selha de cui es maritz,

Per la bona reina m lais;

E des que m dis so don m' apais,

Berenguier de Bezaudunes

Li retraissera, s' il plagues;

Mas tot rencur

Sos malvatz faigz que son tafur,

Quar per el fo mortz e trahitz,

Don es sos linhatges aunitz.

Mout trahic lag l' emperairitz

Com fals reys perjurs e savais,

Quan pres a quintals et a fais

L' aver que Manuels trames,

E det l' a son frair' En Jacmes;

Pueys ab cor dur,

Quan n' ac pres lo vert e 'l madur,

El ne menet per mar marritz

La domna e 'ls Grecx qu' el ac trahitz.

Bertrand de Born.