XVI, Al dous nou termini blanc

XVI.

Al dous nou termini blanc

Del pascor vei la elesta

Don lo nous temps s' escontenta,

Quan la sazos es plus genta

E plus covinens e val mais,

Et hom deuria esser plus guais,

E meiller sabor mi a jais.

Per que m peza quar m' estanc

Qu' ieu ades no vey la festa,

Q' us sols jorns mi sembla trenta

Per una promessa genta

Don mi sors temors et esglais,

E no vuelh sia mieus Doais

Ses la sospeysso de Cambrais.

Pustell' en son huelh o cranc

Qui jamais l' en amonesta,

Que ja malvestatz dolenta

No 'l valra mession genta

Ni sojorns ni estar ad ais,

Tan cum guerr' e trebaill e fais:

So sapcha 'l seinher de Roais.

Guerra ses fuec et ses sanc

De rei o de gran podesta,

Q' us coms laidis ni desmenta,

Non es ges paraula genta,

Qu' el pueys si sojorn ni s' engrays,

E membre li qu' om li retrais

Qu' anc en escut lansa non frais.

Et anc no 'l vi bras ni flanc,

Trencat, ni camba ni testa

Ferit de playa dolenta,

Ni en gran ost ni en genta

No 'l vim a Roam ni en assais,

E ja entro que el s' eslais

Lo reys on pretz non es verais.

Reys frances ie us tenc per franc,

Pus a tort vos fai hom questa,

Ni de Gisort no s presenta

Patz ni fis que us sia genta,

Qu' ab lui es la guerr' e la pais;

E jovens, que guerra non pais,

Esdeve leu flacx e savais.

Ges d' En Oc e No no m planc,

Qu' ieu sai ben qu' en lui no resta

La guerra ni no s' alenta;

Qu' anc patz ni fis no 'lh fon genta,

Ni hom plus voluntiers non trais,

Ni non fes cochas ni assais

Ab pauc de gent ni ab gran fais.

Lo reys Felips ama la pais

Plus qu' el bons hom de Carentrais.

En Oc e No vol guerra mais

Que no fai negus dels Alguais.

Bertrand de Born.

XV, Pus li baron son irat e lor peza

XV.

Pus li baron son irat e lor peza

D' aquesta patz qu' an faita li duy rey,

Farai chanso tal que, quant er apreza,

A quadaun sera tart que guerrey:

E no m' es bel de rey qu' en patz estey

Dezeretatz, e que perda son drey,

Tro 'l demanda que fai aia conqueza.

Ben an camjat honor per avoleza,

Segon qu' aug dir, Berguonhon e Francey;

A rey armat ho ten hom a flaqueza,

Quant es en camp e vai penre plaidey;

E fora mielhs, par la fe qu' ieu vos dey,

Al rey Felip que mogues lo desrey

Que plaideyar armat sobre la gleza.

Ges aital patz no met reys en proeza

Cum aquesta, ni autra no l' agrey,

E non es dregz qu' om l' abais sa riqueza,

Que Yssaudun a fag jurar ab sey

Lo reys Henrics e mes en son destrey;

E no s cug ges qu' a son home s' autrey, 

Si 'l fieu d' Angieu li merma una cresteza.

Si 'l rey engles a fait don ni largueza

Al rey Felip, dreg es qu' el l' en mercey,

Qu' el fetz liurar la moneda engleza,

Qu' en Fransa 'n son carzit sac e correy;

E non foron Angevin ni Mansey,

Quar d' esterlins foro ill primier conrey

Que descofiron la gent Campaneza.

Lo sors Enrics dis paraula corteza,

Quan son nebot vi tornar en esfrey,

Que desarmatz volgr' aver la fin preza,

Quan fon armatz no volc penre plaidey;

E no semblet ges lo senhor d' Orley

Que dezarmatz fon de peior mercey

Que quant el cap ac la ventalha meza.

Ad ambedos ten hom ad avoleza

Quar an fag plait don quecs de lor sordey;

Cinc duguatz a la corona francesa,

E dels comtatz son a dire li trey;

E de Niort pert la rend' e l' espley,

E Caercins reman sai a mercey,

E Bretanha e la terra engolmeza.

Vai, Papiol, mon sirventes adrey

Mi portaras part Crespin e 'l Valey

Mon Izembart, en la terra d' Arteza.

E diguas li m qu' a tal domna sopley

Que jurar pot marves sobre la ley

Que 'l genser es del mon e 'l pus corteza.

Bertrand de Born.

XIV, Quan vey pels vergiers desplegar

XIV.

Quan vey pels vergiers desplegar

Los sendatz gruecx, indis et blaus,

M' adoussa la votz dels cavaus,

E il sonet que fan li joglar

Que viulan, de trap en tenta,

Trompas e corns e grailles clar;

Adoncs vuelh un sirventes far

Tal qu' el coms Richartz l' entenda.

Ab lo rey mi vuelh acordar

D' Aragon, e tornar en paus,

Mas trop fon descauzitz e braus,

Quan venc sai per nos osteiar;

Per qu' es dregz qu' ieu lo 'n reprenda,

E dic o per lui castiar;

E peza m si 'l vey folleiar:

E vuelh que de mi aprenda.

Ab mi 'l volon tug acuzar;

Q' us mi comtet de sos vassaus

Que de Castelhot ac mal laus,

Quan ne fes N Espaignol gitar,

E no m par que si defenda

Ves elh, si l' en auza proar,

E quan intret per covidar,

Conquerrec lai pauc de renda.

Hueymais non li puesc ren celar,

Ans li serai amicx coraus;

Guastos, cui es Bearns e Paus,

Mi trames sai novas comtar,

Que de sos pres pres esmenda

Del rey, qu' els i degra liurar,

E volc en mais l' aver portar

Que hom totz sos pres li renda.

Que so m' an dig de lui joglar

Qu' en perdon an fag tot lur laus

E s' anc det vestirs vertz ni blaus,

Ni lur fes nulh denier donar;

Lag l' es qu' om l' en sobreprenda, 

Que d' un sol s' en saup tot pagar 

D' Artuset, don fai a blasmar,

Qu' als Juzieus lo mes en venda.

Peire joglar saup mal pagar

Que 'l prestet deniers e cavaus,

Que la vielha, cui Fontevraus

Atent, lo fes tot pesseiar,

Qu' anc l' entresenh faitz ab benda

De la jupa del rey d' armar,

Que ilh baillet, non lo poc guizar,

Qu' om ab coltelhs tot no 'l fenda.

Peire Roys saup devinar

Al prim qu' el vi jove reyaus,

Que dis no seria pros ni maus,

E parec be al badalhar:

Reys que badal ni s' estenda,

Quan aug de batalha parlar

Sembla o fassa per vaneiar,

O qu' en armas non s' entenda.

Ieu lo perdo, si m fe mal far

A Catalans ni a Laraus,

Car lo senher cui es Peitaus

Lo i mandet, non auset als far;

E reys que logier atenda

De senhor, be 'l deu afanar,

Et el venc sa per gazagnar

Mais que per autra fazenda.

Voill sapcha 'l reys et aprenda 

De son grat, e fassa chantar

Mon sirventes al rey navar,

E per Castelha l' estenda.

Bertrand de Born.