III. Si cum sel qu' es tan grevatz

III.

Si cum sel qu' es tan grevatz

Del mal que non sent dolor,

Non sent ira ni tristor,

De guiza m sui oblidatz,

Car tant sobrepoia 'l dans

Que mos cors non pot pensar;

Ni nuls hom tro al proar

Non pot saber com s' es grans 

D' En Barral, lo mieu bon senhor; 

Per que, s' er chant o ri o plor, 

Non o pres plus cum feira enans.

Qu' ieu pens si sui enchantatz

O sui cazutz en error,

Quan non trob sa gran valor,

Qu' aissi nos tenia onratz;

Qu' eissamens com l' azimans

Tira 'l fer e 'l fai levar,

Fasia el mans cors dreissar

Vas pretz forssatz e pesans.

E qui pretz e gaug et honor,

Sens, larguessa, astr' e ricor

Nos a tolt, pauc vol nostr' enans.

Ai! quant n' a deseretatz

Qu' eran tuit ric en s' amor!

E quant en moriro 'l jor

Qu' el fo mortz e soteratz!

Qu' en un sol no vitz mortz tans;

Neis qui l' auzia nomar

Hi atendia achaptar,

Tant era sos pretz presans!

C' aissi saup far so nom aussor,

De pauc gran, e de gran maior,

Tro no 'l poc enclaure guarans.

Ai! seigner doutz e privatz,

Cum puosc dir vostra lauzor,

Qu' a lei de riu sorzedor

Que creis on plus es voiatz,

Creis vostre laus en pensans!

E i trob ades mais que far;

E sembla 'l vostre donar,

Don vos creissia 'l talans 

On mais venion queridor,

Mas dieus, cum a bon donador,

Vos donav' ades mil aitans.

Et ar, quan vos fos poiatz,

Faillitz a guiza de flor

Que, quant hom la ve gensor,

Adoncs il chai plus viatz;

Mas dieus nos mostr' ab semblans

Que sol lui devem amar,

E 'l chaitieu mon desprezar 

On passam cum vianans; 

Qu' autre pretz torna en deshonor

E tot autre sens en folhor,

Mas de cels que fan sos comans.

Ai! seigner dieus, cui non platz

Mortz de negun peccador,

Ans per aucire la lor

Sofritz vos la vostra en patz,

Faitz lo lai viure ab los sans,

Pois sai no 'l volguetz laissar;

E deignatz l' en vos preiar,

Verges, que preiatz per mans

Vostre fill, per qu' el los socor,

Qu' esperans' an tuit li meillor

Els vostres cars precs merceians.

Seigner, meravillas grans

Er, car de vos puosc chantar

Ar quan miels degra plorar;

Pero tan plor en pessans,

Per que ill avinen trobador

Diran de vos mais de lauzor

Que ieu qu' en degra dir mil tans.

    Folquet de Marseille.

II. Mon chan fenisc ab dol et ab maltraire

II.

Mon chan fenisc ab dol et ab maltraire

Per tos temps mais, e 'l tenc per remazut,

Quar ma razon e mon gaug ai perdut

E 'l melhor rey que anc nasquet de maire;

Larc e gen parlan

E ben cavalguan,

De bonas faissos,

E d' umil semblan

Per far grans honors;

Tan tem que m destrenha

Lo dols que m' estenha,

Per qu' ieu vau parlan;

A dieu lo coman

Qu' el met' al latz sanh Joan.

Reys dels cortes e dels pros emperaire

Foratz, senher, si acsetz mais viscut,

Quar reys joves aviatz nom agut,

E de jovent eratz capdels e paire.

Ay! ausberc e bran,

E belh bocaran,

Elms e gonfanos,

E perpong e pan,

Et joys et amors

Non an qui 'ls mantenha,

Ni qui los retenha,

Qu' ab vos s' en iran

E lai passaran,

E tug ric fag benestan.

Gent aculhir e servir de bon aire,

E belh respos e ben siatz vengut,

E gran ostal paguat e gen tengut,

Dos e grazirs et estar ses tort faire,

Manjar ab mazan

De viul' e de chan,

Ab pros companhos

Ardit e prezan

Del mon los melhors,

Tot vol c' om o tenha,

Que ren non retenha

Al segle truan

Que 'l malastruc an,

Que m mostret tan belh semblan.

Senher, en vos non era res a faire,

Que tot lo mons vos avia elegut

Pel melhor rey que anc portes escut,

E 'l plus ardit e 'l melhor torneyaire;

Des lo temps Rotlan,

Ni de lai denan,

No fo hom tan pros

Ni tan guerreian,

Ni don sa lauzors

Tan pel mon s' empenha,

Qu' aissi lo reveinha,

Ni que l' an sercan,

Per tot aguaran,

D' Orien tro 'l sol colguan.

Senher, per vos mi vuelh de joy estraire,

E tug aquilh que us avian vegut

Devon estar per vos irat e mut,

E jamais joys la ira no ns esclaire;

Engles e Norman

Breton et Yrlan

Guiana et Guascos

Et Angiers prezan

E Maines e Tors,

Fransa tro Compenha

De plorar no s tenha;

E Flandres e Guan

Tro 'l port d' en Guinssan

Ploron e li Alaman.

Lorench e Braiman,

Quan torneyaran,

Auran dol, quan no us veyran.

Non pretz un bezan

Ni 'l colp d' un aglan

Lo mon ni selhs que y estan,

Per la mort pezan

Del bon rey prezan

On tug devem aver dan.

Bertrand de Born.

Complaintes Historiques. I. Quascus plor e' planh son dampnatge,

Complaintes Historiques.

I.

Quascus plor e' planh son dampnatge,

Sa malanansa e sa dolor,

Mas ieu las! n' ai en mon coratge

Tan gran ira e tan gran tristor

Que ja, mos jorns, planh ni plorat

Non aurai lo valen prezat,

Lo pros Vescomte, que mortz es,

De Bezers, l' ardit e 'l cortes,

Lo gai e 'l mielh adreg e 'l bon,

E 'l melhor cavallier del mon.

Mort l' an, et anc tan gran otratge

No vi hom, ni tan gran error

Mais far, ni tan gran estranhatge

De dieu et a nostre senhor,

Cum an fag li can renegat

Del fals linhatge de Pilat

Que l' an mort; e pus dieus mort pres

Per nos a salvar, semblans es

De lui, qu' es passatz al sieu pon

Per los sieus estorser laon.

Mil cavallier de gran linhatge

E mil dompnas de gran valor

Iran per la sua mort a ratge,

Mil borzes e mil servidor

Que totz foran gent heretat,

Si 'lh visques, e ric et honrat:

Ar es mortz, ai dieus! quals dans es!

Guardatz quals etz ni quo us es pres,

Ni selhs qui l' an mort qui ni don,

Qu' eras no ns acuelh ni ns respon.

A senhor tan fort deu salvatge

Esser, al gran et al menor,

Quan del sieu honrat senhoratge

Nos membrara e de l' honor

Que ns fetz et de la fezautat

Vas selhs qu' eron a mort jutjat:

Ar es mortz, ai dieus! quals dans es!

Caitieu, cum em tug a mal mes!

Vas qual part tenrem, ni ves on

Penrem port, tot lo cor m' en fon!

Ric cavallier, ric de linatge,

Ric per erguelh, ric per valor,

Ric per sen, ric per vassallatge,

Ric per dar e bon servidor,

Ric d' erguelh, ric d' umilitat,

Ric de sen e ric de foldat,

Belhs e bos, complitz de totz bes,

Anc no fo nulhs hom que us valgues;

Perdut avem en vos la fon

Don tug veniam jauzion.

Selh dieu prec que fetz trinitat

De se mezeis en deitat,

Qu' el cel, on lo maior gaugz es,

Meta l' arma, e non li pes,

Et a totz selhs qui pregatz son

De son ben soccor' et aon.

Guillaume, moine de Beziers.

https://www.persee.fr/doc/ccmed_0007-9731_1968_num_11_44_1461

https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Viscounts_of_B%C3%A9ziers


Index:

II, mon chan fenisc ab dol et ab maltraire

III, Si cum sel qu es tan grevatz

IV, Fortz chauza es, que tot lo maior dan

V, Cascus hom deu conoisser et entendre

VI, Ailas! per que viu lonjamen ni dura

VII, Era par ben que valors se desfai,

VIII, Anc non cugey que m pogues oblidar

IX, Belh senher dieus, quo pot esser sufritz

X, Planher vuelh En Blacatz en aquest leugier so,

XI, Molt mes greu d' En Sordel, quar l' es falhitz sos sens,

XII, Pus partit an lo cor En Sordel e 'N Bertrans

XIII, Ab marrimen et ab mala sabensa

XIV, Razos non es que hom deya chantar

XV, Ples de tristor, marritz e doloiros

XVI, Aissi quo 'l malanans,

XVII, Planhen, ploran ab desplazer